امروز آخرین روز از ماه صفر و فردا آغاز اولین روز از بهار ماه‌ها، ربیع‌الاول است. این ماه از آن رو بهار ماه‌ها است که آثار رحمت خداوند در آن هویداست.

در این ماه، بزرگ‌ترین رحمت الهی بر بشر، رسول نور و رحمت حضرت محمد (ص) به دنیا آمده است. ازدواج رسول خدا (ص) با حضرت خدیجه کبرى (س) نیز در این ماه اتفاق افتاده است.

برای ماه ربیع‌الاول در کنار اعمال مستحبی آغاز ماه‌های قمری، اعمال مستحبی دیگری نیز توصیه شده است که با عمل به هر کدام از آنها می‌توان از فیض عظیم ربیع بهره‌مند شد.

اعمال شب اول ربیع

این شب به نام «لیلة المبیت» مزین است. در سال سیزدهم بعثت، در چنین شبی پیامبر اسلام (ص) از مکه به قصد هجرت به سوى مدینه، از شهر خارج و در «غار ثور» پنهان شدند و امیرمومنان على (ع) در بستر پیامبر اکرم (ص) خوابیدند تا دشمنان را فریب دهند.

آیه شریفه «وَ مِنَ النّاسِ مَنْ یَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللّهِ وَ اللّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبادِ؛ بعضى از مردمِ (باایمان و فداکار) جان خود را در برابر خشنودى خدا مى‌فروشند و خداوند نسبت به بندگان مهربان است» در حقّ آن حضرت نازل شد.

سال هجرت رسول خدا (ص) مبدأ تاریخ مسلمانان شد و تحولى عظیم در جهان اسلام روى داد. روزه گرفتن به شکرانه سلامتی پیامبر اعظم (ص) و امیرمومنان (ع) از گزند کفار و مشرکان در اول ربیع‌‏الاول و خواندن زیارت پیامبر (ص) و علی (ع) در این روز توصیه شده است.

نماز روز اول ربیع‌الاول

مستحب است در روز اول هر ماه قمری دو رکعت نماز خوانده شود، وقت این نماز از اول صبح تا مغرب بوده و دو رکعت است. در رکعت اول بعد از قرائت سوره حمد ۳۰ مرتبه سوره توحید، در رکعت دوم بعد از قرائت سوره حمد ۳۰ مرتبه سوره قدر قرائت شود و بعد از نماز هر مقداری که می‌تواند صدقه دهد. با این عمل، سلامتی آن ماه را برای خویش خریده است.

اعمال روز هشتم

در روز هشتم ربیع الأوّل، سال ۲۰۶ هجری قمری، شهادت امام حسن عسکرى (ع) طبق روایتى واقع شده است و از همان روز، امامت حضرت صاحب الزمان، حجة بن الحسن (عج) آغاز شد. در این روز شایسته است زیارت امام حسن عسکری (ع) خوانده شود.

اعمال روز دهم

روز دهم ربیع الاول روز ازدواج رسول خدا (ص) با حضرت خدیجه کبرى (س) است به همین مناسبت روزه این روز به عنوان شکرگزارى مستحب شمرده شده است.

اعمال روز دوازدهم

این روز مطابق نظر مرحوم شیخ کلینى و مسعودى و همچنین مشهور میان اهل سنت، روز ولادت با سعادت نبى مکرم اسلام (ص) است. همچنین در این روز، رسول خدا (ص) بعد از ۱۲ روز که مسیر میان مکه و مدینه را پیمودند وارد مدینه شدند. این روز همچنین سالروز انقراض دولت بنى‌مروان در سال ۱۳۲ هجری قمری است. اعمال مستحب در این روز به شکرانه انقراض دولت اموی دو مورد است؛ روزه گرفتن و اقامه دو رکعت نماز مستحبی که در رکعت اول بعد از حمد، سه بار سوره کافرون و در رکعت دوم بعد از حمد سه بار سوره توحید خوانده می‏‌شود.

اعمال روز چهاردهم

در سال ۶۴ هجری قمری در چنین روزى، یزید بن معاویه به هلاکت رسید. وى پس از سه سال و نُه ماه خلافت که همراه با جنایات عظیمى بود که مهم‌ترین آن واقعه کربلا و شهادت اباعبداللّه الحسین (ع) و یارانش است در سن ۳۷ سالگى در منطقه «حوران» هلاکت شد و جنازه‌اش را در دمشق دفن کردند ولى اکنون اثرى از آن نیست.

اعمال شب هفدهم

طبق روایات مشهور شیعه، شب ولادت حضرت خاتم الانبیا رسول مکرم اسلام (ص) بوده و شب بسیار مبارکى است.

۱ – غسل به نیت روز هفدهم ربیع‌الاول.

۲ – روزه، که براى آن فضیلت بسیار نقل شده است، از جمله در روایاتى از ائمه معصومین (ع) آمده است «کسى که روز هفده ربیع را روزه بدارد، خداوند براى او ثواب روزه یک‌سال را مقرر مى‌فرماید». (اقبال، صفحه ۶۰۳)

۳ – دادن صدقه، احسان کردن و خوشحال کردن مؤمنان و به زیارت مشاهد مشرّفه رفتن. (همان مدرک)

۴ – زیارت رسول خدا (ص) از دور و نزدیک، در روایتى از آن حضرت آمده است «هر کس بعد از وفات من، قبرم را زیارت کند مانند کسى است که به هنگام حیاتم به سوى من هجرت کرده باشد، اگر نمی‌توانید مرا از نزدیک زیارت کنید، از همان راه دور به سوى من سلام بفرستید (که به من مى‌رسد)». (همان ص ۶۰۴)

۵ – زیارت امیرمومنان، على (ع) نیز در این روز مستحب است با همان زیارتى که امام صادق (ع) در چنین روزى کنار ضریح شریف آن حضرت (ع) ایشان را زیارت کردند. (همان مدرک، صفحه ۶۰۸)، (این زیارت در بخش زیارات، مفاتیح آمده است).

۶ – تکریم، تعظیم و بزرگداشت این روز بسیار به‌جاست، مرحوم «سیّد بن طاووس»، در اقبال، در تکریم و تعظیم این روز به خاطر ولادت شخص اول عالم امکان و سرور همه ممکنات حضرت نبى اکرم (ص) سفارش بسیار کرده است.

بنابراین، سزاوار است مسلمین با برپایى جشن‌ها و تشکیل جلسات، هرچه بیشتر با شخصیت نبى مکرم اسلام (ص)، سیره و تاریخ زندگى ایشان آشنا شوند و از آن، براى ساختن جامعه‌ای اسلامى و محمدی بهره کامل گیرند. همچنین یک‌سال قبل از هجرت رسول خدا (ص)، در چنین شبى معراج آن حضرت صورت گرفت.

اعمال روز هفدهم

مشهور میان علماى امامیه آن است که روز هفدهم ربیع الأول، روز ولادت با سعادت رسول خدا حضرت محمد بن عبداللّه (ص) است و معروف آن است که ولادت آن حضرت در مکه مکرمه، واقع شده است، و زمان ولادت هنگام طلوع فجر، روز جمعه، سال عام‌الفیل بوده است. (عام‌الفیل سالى است که ابرهه با لشکرش که بر فیل سوار بودند به قصد تخریب کعبه آمد، ولى همگى نابود شدند).

همچنین در چنین روزى در سال ۸۳ هجرى قمرى، ولادت امام صادق (ع) واقع شده است و از این جهت نیز بر اهمیت این روز افزوده شده است.