یک پژوهشگر ادبیات با تأکید بر جایگاه ممتاز شاهنامه در تاریخ و فرهنگ ایران این اثر را «سند هویت ملی ایرانیان» توصیف کرد و گفت: هیچ متن ادبی و تاریخی به اندازه شاهنامه روند شکل‌گیری هویت ایرانی و تاریخ این سرزمین را از آغاز مهاجرت آریایی‌ها تا پایان عصر ساسانی روایت نکرده است.

حمید طبسی با گرامیداشت ۲۵ فروردین ماه روز ملی حکیم الوالقاسم فردوسی اظهار کرد: شاهنامه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین آثار ادبی و تاریخی ایران، نقشی اساسی در تبیین هویت فرهنگی و تاریخی ایرانیان دارد.

این پژوهشگر ادبیات با اشاره به جایگاه برجسته این اثر گفت: شاهنامه را باید سند هویت ملی ایرانیان دانست؛ چرا که در میان متون ادبی و تاریخی کلاسیک هیچ اثری به اندازه این کتاب، هویت و سرزمین ایران را روایت نکرده است.

وی افزود: شاهنامه از نخستین روزهای مهاجرت آریایی‌ها از حوالی خوارزم به فلات ایران تا پایان دوره ساسانی را به تصویر می‌کشد؛ موضوعی که حتی در منابع تاریخی مهمی همچون تاریخ طبری و تاریخ دینوری نیز با این گستردگی و پیوستگی دیده نمی‌شود.

طبسی یکی از مهم‌ترین دلایل اهمیت شاهنامه در روزگار کنونی را نقش آن در رساندن جامعه به خودشناسی و شناخت هویت تاریخی عنوان کرد و گفت: این اثر می‌تواند زمینه‌ساز درک عمیق‌تر جامعه از ریشه‌های فرهنگی و تاریخی خود باشد.

این پژوهشگر ادبیات در ادامه با اشاره به جذابیت‌های داستانی شاهنامه تصریح کرد: هر یک از داستان‌های این اثر دارای ویژگی‌ها و کشش‌های خاص خود هستند.

وی ادامه داد: در میان آن‌ها داستان «رستم و اسفندیار» بیش از دیگر بخش‌ها به نسل جدید توصیه می‌شود. به گفته وی، این داستان از نظر زبانی در نهایت پختگی سروده شده و مربوط به دوره‌ای است که ابوالقاسم فردوسی به اوج توانایی شعری خود رسیده بود.

این پژوهشگر ادبیات گفت: از منظر فنون داستان‌پردازی نیز داستان رستم و اسفندیار نمونه‌ای برجسته در شاهنامه به شمار می‌رود و عناصر مهمی همچون شخصیت‌پردازی، دیالوگ‌نویسی و دیگر تکنیک‌های روایت در آن به شکلی دقیق و هنرمندانه به کار گرفته شده است.

طبسی همچنین با اشاره به جایگاه مفهوم خرد در شاهنامه اظهار کرد: خرد و خردورزی از بنیادی‌ترین مفاهیم این اثر هستند. واژه «خرد» واژه‌ای بسیار کهن در زبان فارسی است که در فارسی میانه نیز با تلفظی نزدیک به همین شکل وجود داشته و در شاهنامه همراه با ترکیباتی مانند «خردمند» صدها بار تکرار شده است.

وی افزود: بر اساس کتاب فرهنگ شاهنامه فردوسی که به‌عنوان واژه‌نامه بسامدی شاهنامه شناخته می‌شود، واژه «خرد» و مشتقات آن بیش از ۷۰۰ بار در این اثر به کار رفته است.

این پژوهشگر ادبیات در پایان خاطرنشان کرد: ابوالقاسم فردوسی در سده‌های چهارم و پنجم هجری قمری در دوره‌ای می‌زیست که خرافه‌گرایی در جامعه رواج فراوانی داشت؛ از همین‌رو او بر ضرورت توجه به خرد و عقل‌گرایی تأکید ویژه‌ای داشت و بازگشت به خردورزی را یکی از رسالت‌های اصلی خود می‌دانست.